باران در راه است؛ آیا چهارمحال‌وبختیاری برای یک غافلگیری دوباره آماده است؟
به گزارش خبرنگار تابناک در استان چهارمحال و بختیاری، با نزدیک شدن به فصل بارش، هشدارهای هواشناسی درباره احتمال بارندگی، روان‌آب، آبگرفتگی، سیلابی شدن مسیل‌ها، لغزندگی جاده‌ها و کاهش دما در حالی افزایش یافته که چهارمحال و بختیاری هنوز با آثار خشکسالی و کمبود بارش دست‌وپنجه نرم می‌کند.
در چنین شرایطی، باران برای این استان تنها یک پدیده جوی نیست؛ بارندگی می‌تواند همزمان فرصت و تهدید باشد. فرصتی برای جبران بخشی از کسری منابع آبی و تأمین آب بخش‌های مختلف و در صورت شدت گرفتن بارش‌ها، عاملی برای افزایش روان‌آب، آبگرفتگی و فشار بر زیرساخت‌های ارتباطی و شهری.
چهارمحال و بختیاری با ساختار کوهستانی، ارتفاعات متعدد، گردنه‌ها، روستاهای پراکنده، رودخانه‌ها و مسیل‌های فراوان، از جمله مناطقی است که مدیریت روان‌آب و سیلاب در آن نیازمند اقدامات پیشگیرانه و واکنش سریع است.
اکنون مسئله اصلی این نیست که آیا باران خواهد بارید یا نه؛ مسئله این است که زیرساخت‌ها و دستگاه‌های مسئول تا چه اندازه برای پیامدهای احتمالی بارش آماده‌اند.
بارندگی بیشتر در راه است؟
بر اساس اعلام مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری، حدود ۹۰ درصد مساحت استان درگیر درجاتی از خشکسالی است و سال زراعی جاری نیز با حدود ۷۳ میلی‌متر کسری بارش همراه بوده است.
از سوی دیگر، رئیس مؤسسه تحقیقات آب وزارت نیرو اعلام کرده است که خروجی برخی مدل‌های اقلیمی احتمال افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی بارش‌ها در بازه مهر تا آذر نسبت به شرایط معمول را نشان می‌دهد.
البته این پیش‌بینی به معنای قطعی بودن بارش‌های سنگین یا وقوع سیلاب نیست، اما همین احتمال کافی است تا موضوع پیشگیری، پایش نقاط آسیب‌پذیر و آماده بودن تجهیزات در دستور کار جدی دستگاه‌های مسئول قرار گیرد.
در واقع، مدیریت بحران زمانی معنا پیدا می‌کند که قبل از تبدیل یک هشدار هواشناسی به حادثه، اقدامات لازم انجام شده باشد.
۳۷۹ نقطه حادثه‌خیز؛ عددی که باید جدی گرفته شود
در این میان، یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که نمی‌توان از کنار آن عبور کرد، شناسایی ۳۷۹ نقطه حادثه‌خیز و سازه تقاطعی فاقد آبگذری ایمن در استان است؛ آماری که در شهریورماه از سوی شرکت آب منطقه‌ای چهارمحال و بختیاری اعلام شد.
وجود چنین تعداد نقطه‌ای در آستانه فصل بارندگی، ضرورت توجه به وضعیت آبگذرها، پل‌ها، مسیل‌ها و مسیرهای انتقال روان‌آب را دوچندان می‌کند.
موضوع مهم اکنون این است که وضعیت این نقاط به چه مرحله‌ای رسیده است؛ چه تعداد از آنها رفع خطر شده، کدام نقاط همچنان نیازمند اقدام هستند و برای نقاط باقی‌مانده چه برنامه‌ای در نظر گرفته شده است؟
«جعفر مردانی»، استاندار چهارمحال و بختیاری نیز بر شناسایی نقاط پرخطر، مسیل‌ها، رودخانه‌ها، آبراهه‌ها، پل‌ها و آبگذرها و انجام اقدامات لازم پیش از آغاز بارش‌ها تأکید کرده است.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم در شرایط بارندگی شدید، یک آبگذر نامناسب یا مسیر مسدودشده می‌تواند در مدت کوتاهی به نقطه بحران تبدیل شود.
تجربه‌ای که هنوز باید از آن درس گرفت
چهارمحال و بختیاری خاطره چندان دوری از سیلاب‌های گسترده ندارد.
در مردادماه ۱۴۰۱، بارش‌های شدید و وقوع سیلاب بخش‌هایی از استان را تحت تأثیر قرار داد و شهرستان‌های شهرکرد، خانمیرزا، لردگان، کوهرنگ، سامان، بروجن و فارسان با تبعات این بارش‌ها مواجه شدند.
در آن حادثه، بخش‌هایی از حوزه‌های کشاورزی، دام، شیلات و زیرساخت‌ها آسیب دید و تعدادی از محورهای ارتباطی نیز تحت تأثیر شرایط جوی قرار گرفتند.
تجربه آن سال نشان داد که در شرایط خاص جوی، فاصله میان یک بارش شدید و ایجاد وضعیت بحرانی می‌تواند بسیار کوتاه باشد؛ موضوعی که ضرورت تقویت اقدامات پیشگیرانه را یادآوری می‌کند.
سیلاب تنها تهدید فصل بارش نیست
در چهارمحال و بختیاری، آغاز فصل بارندگی به معنای پایان نگرانی‌ها نیست؛ چراکه با کاهش دما، احتمال بارش برف، کولاک و یخبندان نیز افزایش پیدا می‌کند.
تجربه سال‌های گذشته، از جمله زمستان ۱۴۰۳، نشان داده است که بارش برف و یخبندان می‌تواند تردد در محورهای ارتباطی استان را با مشکل مواجه کند و در برخی مقاطع موجب انسداد مسیرها شود.
به همین دلیل، آمادگی زمستانی استان باید فراتر از مقابله با سیلاب باشد و محورهای برف‌گیر، گردنه‌ها، راه‌های روستایی و مسیرهای ارتباطی حساس نیز در کانون برنامه‌ریزی قرار گیرند.
هشدار هواشناسی؛ از لغزندگی جاده تا سرمازدگی محصولات
«معصومه نوروزی»، مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری، با اشاره به شرایط جوی پیش‌رو از احتمال لغزندگی جاده‌ها، جاری شدن روان‌آب‌های موقتی، سیلابی شدن مسیل‌ها و وقوع صاعقه خبر داده است.
وی همچنین نسبت به احتمال سرمازدگی باغات و محصولات کشاورزی حساس به تنش دمایی از جمله ذرت و لوبیا هشدار داده و بر ضرورت انجام اقدامات حفاظتی توسط کشاورزان تأکید کرده است.
به گفته مدیرکل هواشناسی استان، تغییرات ناگهانی دما و وزش بادهای نسبتاً شدید نیز از دیگر مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
هواشناسی استان نیز اعلام کرده است که شرایط جوی را به صورت مستمر پایش می‌کند و در صورت تغییر قابل توجه در الگوهای پیش‌بینی، اطلاعیه‌های جدید صادر خواهد کرد.
راهداری؛ تجهیزات در محورهای ارتباطی مستقر می‌شوند
در بخش راه‌ها نیز «سعید خدابخشی»، مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای چهارمحال و بختیاری، از آماده‌باش نیروها، ماشین‌آلات و تجهیزات راهداری در محورهای مواصلاتی استان خبر داده است.
به گفته وی، عوامل راهداری شهرستان‌ها و راهدارخانه‌ها برای حضور در محورهای مواصلاتی و واکنش سریع در صورت بروز مشکل آماده شده‌اند.
پاکسازی و بازگشایی دهانه پل‌ها، آبروها و مسیرهای هدایت آب‌های سطحی نیز در دستور کار قرار گرفته و ماشین‌آلاتی همچون لودر، گریدر، بیل مکانیکی و کامیون برای مقابله با آبگرفتگی، انسداد مسیر و ریزش در نقاط مختلف استان آماده هستند.
راهداری همچنین از رانندگان خواسته است پیش از آغاز سفر، وضعیت محور مورد نظر و شرایط جوی را بررسی کنند و در زمان اوج بارندگی از سفرهای غیرضروری پرهیز شود.
سامانه ۱۴۱ نیز به عنوان مرجع اطلاع‌رسانی وضعیت راه‌ها، محدودیت‌های تردد و شرایط محورهای مواصلاتی استان معرفی شده است.
شهرکرد؛ مسیل‌ها زیر ذره‌بین مدیریت شهری
در شهرکرد نیز اقدامات پیشگیرانه برای مواجهه با بارندگی در دستور کار قرار گرفته است.
«محمدرضا محمدیان»، معاون خدمات شهری شهرداری شهرکرد، از برگزاری جلسات مدیریت بحران، آماده‌سازی اکیپ‌های خدماتی و ستادی و بررسی تجهیزات مورد نیاز خبر داده است.
به گفته وی، لایروبی مسیل‌ها و مسیرهای هدایت آب انجام شده و بازبینی نقاط حساس نیز ادامه دارد.
اما در مدیریت آب‌های سطحی، صرفاً پاکسازی یک مسیر کافی نیست؛ پیوستگی شبکه هدایت آب، ظرفیت آبگذرها، وضعیت نقاط کم‌ارتفاع و جلوگیری از ورود موانع به مسیر جریان نیز اهمیت دارد.
نخاله‌های ساختمانی؛ یک عامل انسانی در تشدید آبگرفتگی
یکی از موضوعاتی که شهرداری شهرکرد بر آن تأکید کرده، نقش نخاله‌های ساختمانی و زباله در مسدود شدن مسیرهای عبور آب است.
ریختن پسماند، نخاله و ضایعات در کانال‌ها و مسیل‌ها می‌تواند مسیر جریان آب را محدود کند و در زمان بارندگی به تشدید آبگرفتگی منجر شود.
شهرداری از شهروندان خواسته است چنین مواردی را از طریق سامانه ۱۳۷ گزارش کنند تا امکان رسیدگی سریع فراهم شود.
فاصله میان «اعلام آمادگی» و «آمادگی واقعی»
اکنون مجموعه‌ای از هشدارها صادر شده، دستگاه‌های مسئول از آماده‌باش نیروها و تجهیزات خبر داده‌اند و عملیات پیشگیرانه در بخش‌هایی از استان در حال انجام است.
اما میزان واقعی آمادگی را نه تعداد جلسات، نه تعداد بخشنامه‌ها و نه صرفاً اعلام آماده‌باش، بلکه عملکرد دستگاه‌ها هنگام مواجهه با یک حادثه واقعی مشخص می‌کند.
اگر بارندگی شدید رخ دهد، مشخص خواهد شد نقاط حادثه‌خیز تا چه اندازه ایمن شده‌اند، ماشین‌آلات چه مدت پس از اعلام نیاز در محل حاضر می‌شوند، راه‌های مسدودشده با چه سرعتی بازگشایی خواهند شد و هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف چگونه پیش می‌رود.
در چنین شرایطی، زمان واکنش اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در حوادث ناشی از سیلاب، آبگرفتگی و برف، گاهی چند دقیقه یا چند ساعت می‌تواند در میزان خسارت و سرعت بازگشت شرایط به وضعیت عادی تعیین‌کننده باشد.
حالا نوبت پاسخ‌گویی است
فصل بارش هنوز در ابتدای راه است و همین فرصت، زمان مناسبی برای پیشگیری است؛ زمانی که هنوز می‌توان نقاط پرخطر را اصلاح کرد، مسیرهای آب را بازگشایی کرد، تجهیزات را در نقاط حساس مستقر کرد و نقاط ضعف احتمالی را پیش از حادثه برطرف کرد.
۳۷۹ نقطه حادثه‌خیز، تجربه سیلاب ۱۴۰۱، سابقه انسداد محورهای ارتباطی در زمستان‌های گذشته و هشدارهای جدید هواشناسی، مجموعه‌ای از نشانه‌هایی هستند که ضرورت آمادگی عملی را برجسته می‌کنند.
اکنون انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول، به‌ویژه در نقاط پرخطر، گزارشی روشن از اقدامات انجام‌شده و وضعیت فعلی ارائه کنند؛ گزارشی که مشخص کند از میان نقاط شناسایی‌شده، چه میزان ایمن‌سازی شده و برای نقاط باقی‌مانده چه برنامه‌ای وجود دارد.
باران قابل پیش‌بینی است؛ اما اینکه یک بارش به یک حادثه تبدیل شود یا در همان مرحله مدیریت شود، تا حد زیادی به میزان آمادگی پیش از وقوع حادثه بستگی دارد.