اصفهان در آزمون مهارت/آموزش بدون بازار، به نتیجه کامل نمیرسد
به گزارش خبرنگار تابناک از استان اصفهان، تحولات تازه اقتصادی نشان میدهد توسعه شهری دیگر فقط با اتکا به پروژههای عمرانی، صنایع بزرگ یا گذشته پرافتخار پیش نمیرود. آنچه امروز به مزیت رقابتی شهرها تبدیل شده، توان آنها در تربیت نیروی انسانی ماهر، منعطف و آماده ورود به اقتصاد جدید است.
در همین چارچوب، فریده روشن، مدیرکل آموزش فنی و حرفهای استان اصفهان، بر یک نکته کلیدی تأکید کرد: مهارتآموزی زیربنای توسعه پایدار شهری است. او با اشاره به جایگاه اصفهان گفت: این شهر فقط مجموعهای از بناهای تاریخی یا صنایع بزرگ نیست، بلکه نماد تمدن، هنر، صنعت، خلاقیت و هویت ایرانی است و مهمترین سرمایه آن، دستهای توانمندی هستند که این ظرفیتها را خلق کردهاند.
این تعبیر، مهارت را از یک موضوع صرفاً آموزشی خارج میکند و به سطح یک مسئله راهبردی برای آینده شهر میرساند. اگر مهمترین سرمایه اصفهان نه فقط ساختمانها و کارخانهها، بلکه نیروی انسانی آن باشد، در این صورت مهارتآموزی نیز دیگر یک برنامه حاشیهای نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت توسعه است.
اما فاصله میان آموزش و بازار کار، یکی از همان نقاطی است که ضرورت این نگاه را روشنتر میکند. در بسیاری از بخشها، جوانان با مدرک وارد میدان میشوند، اما کارفرمایان همچنان از کمبود نیروی ماهر میگویند. این تناقض نشان میدهد مسئله فقط کمبود فرصت شغلی نیست؛ بلکه نبود تناسب میان آموزش و نیاز واقعی بازار است. روشن نیز با اشاره به همین وضعیت گفت: در دنیای امروز، این مهارت است که تعیین میکند چه کسانی میتوانند در رقابت جهانی موفق باشند، نه صرفاً منابع طبیعی.
او همچنین از گستره وسیع مأموریت آموزش فنی و حرفهای در استان صحبت میکند. نهادی که به گفته او با بیش از ۵۴ مرکز دولتی و حدود ۵۵۸۹ آموزشگاه آزاد فعالیت میکند که از این میان، ۳۳۴۹ آموزشگاه فعال هستند. جامعه هدف این مجموعه نیز محدود به گروه خاصی نیست؛ از دانشآموز و دانشجو تا فارغالتحصیلان، سربازان، بیمهشدگان بیکاری، زندانیان، آسیبدیدگان اجتماعی و اتباع خارجی، همگی در دایره مخاطبان آموزشهای مهارتی قرار میگیرند. روشن تأکید میکند که رسالت این مجموعه، توانمندسازی نیروی انسانی در ۱۹ گروه هدف و متناسب با نیازهای امروز و آینده است.
این گستردگی نشان میدهد مهارتآموزی فقط به معنای آموزش یک حرفه برای ورود به بازار کار نیست؛ بلکه میتواند ابزاری برای بازگشت اجتماعی، افزایش اعتماد به نفس و ایجاد مسیر تازه برای گروههایی باشد که در معرض حذف یا حاشیهنشینیاند.
اشتغال مهمترین خروجی ملموس مهارتآموزی است
در همین راستا، تجربههای میدانی نیز همین تصویر را تأیید میکند. زهرا احمدی، فعال اجتماعی در حوزه توانمندسازی زنان و نوجوانان، میگوید: خیلی وقتها مسئله فقط نداشتن شغل نیست؛ آدمها حس مفید بودن و توانایی اثرگذاری را هم از دست میدهند. مهارتآموزی اگر درست و پیوسته باشد، این حس را به فرد برمیگرداند و او دوباره خودش را بخشی از جامعه میبیند.
اشتغال البته همچنان مهمترین خروجی ملموس مهارتآموزی است. اما آموزش زمانی به اشتغال پایدار منتهی میشود که به زنجیره اقتصاد واقعی متصل شود؛ از آموزش تا تولید، از تولید تا بستهبندی و از بازارسازی تا فروش.
مریم صادقی، کارآفرین حوزه تولیدات خانگی و پوشاک، همین مسئله را از زاویهای عملی توضیح میدهد: خیلیها مهارت دارند، اما بلد نیستند آن را به بازار وصل کنند. ممکن است کسی دوخت یا تولید را خوب بلد باشد، اما از قیمتگذاری، فروش آنلاین، معرفی محصول یا بستهبندی چیزی نداند. آن وقت مهارتش به درآمد تبدیل نمیشود. آموزش وقتی اثر میگذارد که از همان اول به بازار فکر کند.
این همان حلقهای است که میتواند آموزش مهارتی را از یک دوره کوتاهمدت به زیرساختی برای اشتغال پایدار تبدیل کند. در شرایطی که بازار کار پیوسته در حال تغییر است، شهری موفقتر خواهد بود که بتواند بین آموزش، فناوری و نیازهای واقعی اقتصاد محلی پیوند برقرار کند.
در همین میان، یکی از پرسشهای جدی این است که خروجی واقعی این حجم از آموزشهای مهارتی چگونه سنجیده میشود. تعداد مراکز، آموزشگاهها و دورهها اگرچه نشاندهنده گستردگی فعالیت است، اما بهتنهایی معیار موفقیت نیست.
آنچه اهمیت دارد، نسبت مهارتآموزانی است که پس از پایان دوره توانستهاند وارد بازار کار شوند، کسبوکار خود را راه بیندازند یا دستکم به درآمدی پایدار برسند. بدون انتشار منظم این دادهها، ارزیابی سیاستهای مهارتی بیشتر بر مبنای آمار ورودی خواهد بود تا نتیجهای که در زندگی مردم دیده میشود.
از سوی دیگر، این خطر وجود دارد که برخی طرحهای مهارتآموزی در سطح شعار، تفاهمنامه و مناسبت باقی بمانند. تجربه سالهای گذشته در بسیاری از حوزهها نشان داده است که فاصله میان طراحی یک برنامه و اجرای مؤثر آن، گاه بسیار بیشتر از آن چیزی است که در گزارشهای رسمی بازتاب پیدا میکند. اگر قرار است اصفهان واقعاً به شهر مهارتمحور تبدیل شود، این عنوان باید در رفتار بازار کار، در پیوند آموزش با صنعت، در حمایت از کارآفرینان کوچک و در دسترسی عادلانه محلهها و گروههای مختلف اجتماعی به فرصتهای واقعی دیده شود؛ نه فقط در اسناد و نشستها.
نکته مهم دیگر این است که مهارتآموزی بدون شناخت دقیق از تحولات اقتصاد جدید، ممکن است تنها به بازتولید بیکاریِ ماهر منجر شود. امروز بازار کار فقط به نیرویی که یک فن را بلد باشد نیاز ندارد، بلکه فردی را میخواهد که بتواند با فناوری، فروش دیجیتال، نیاز مشتری و تغییرات سریع بازار هماهنگ شود. به همین دلیل، اگر آموزشهای مهارتی همزمان با نیازسنجی مستمر، رصد بازار و مشارکت واقعی بخش خصوصی بهروزرسانی نشود، حتی بهترین دورهها هم ممکن است به صدور گواهینامههایی منتهی شوند که سهم چندانی در حل مسئله اشتغال ندارند.
شهر آینده باید بتواند مهارت را به مزیت تبدیل کند
علیرضا حیدری، کارشناس اقتصاد شهری نیز میگوید: ما سالها توسعه را بیشتر در پروژههای فیزیکی دیدهایم، در حالی که بدون نیروی انسانی متناسب با تحولات جدید، این توسعه پایدار نمیماند. شهر آینده، شهری است که بتواند مهارت را به مزیت تبدیل کند؛ نه فقط مهارت فنی، بلکه مهارتهای نرم، توان حل مسئله و سازگاری با فناوری.
او معتقد است اصفهان به دلیل سابقه صنعتی، هنری، گردشگری و دانشگاهی خود، ظرفیت آن را دارد که به یکی از الگوهای ملی در حوزه مهارت تبدیل شود، به شرط آنکه این موضوع از سطح شعار و مناسبت فراتر برود و به سیاست عمومی مستمر بدل شود.
بررسی این گفتهها یعنی اصفهان اگر بخواهد در آینده نیز شهری اثرگذار، رقابتپذیر و زنده بماند، باید به همان اندازه که به میراث گذشته خود تکیه میکند، برای آینده نیروی انسانیاش نیز برنامه داشته باشد. شهر مهارتمحور، شهری است که در آن آموزش از بازار کار جدا نیست، مهارت به درآمد منتهی میشود، کارآفرینی مسیر رشد دارد و گروههای مختلف اجتماعی امکان بازگشت به چرخه تولید و مشارکت را پیدا میکنند.
مهارتآموزی زبان مشترک توسعه اقتصادی، اشتغال و کارآفرینی است
اصفهان امروز در نقطهای ایستاده که باید میان تکیه بر داشتههای دیروز و ساختن ظرفیتهای فردا، تعادل برقرار کند. در چنین وضعیتی، مهارتآموزی فقط یک برنامه آموزشی نیست؛ بلکه زبان مشترک توسعه اقتصادی، اشتغال، کارآفرینی و حتی کاهش آسیبهای اجتماعی است. اگر این نگاه در سیاستگذاری شهری، آموزش و ارتباط با بازار کار تداوم پیدا کند، میتوان گفت مهارتآموزی واقعاً همان زیربنایی است که آینده پایدار اصفهان بر آن بنا خواهد شد.
آینده مهارتآموزی در اصفهان چگونه است؟
با این حال، آینده مهارتآموزی در اصفهان نه با تعداد دورهها و نه با شمار مراکز آموزشی، بلکه با کیفیت اتصال آن به اقتصاد واقعی سنجیده خواهد شد. مسئله اصلی این نیست که چند نفر آموزش دیدهاند؛ مسئله این است که چند نفر توانستهاند از دل این آموزش، وارد یک مسیر شغلی پایدار شوند و سهمی واقعی در تولید، خدمات و کارآفرینی پیدا کنند. هرچه این فاصله کمتر شود، میتوان از موفقیت سیاست مهارتی سخن گفت و هرچه این فاصله بیشتر بماند، آمارها بیش از آنکه نشانه تحول باشند، به اعدادی بدون اثر اجتماعی تبدیل خواهند شد.
اصفهان ظرفیت آن را دارد که در حوزه مهارت، یک الگوی ملی باشد؛ شهری که هم پیشینه صنعتی و هنری دارد، هم بدنه دانشگاهی، هم بازار گسترده و هم امکان پیوند میان آموزش و تولید. اما تحقق این ظرفیت، نیازمند عبور از نگاه مناسبتی و حرکت به سمت سیاستگذاری مستمر، ارزیابی شفاف، نیازسنجی دقیق و مشارکت مؤثر بخش خصوصی است. در نهایت، شهرهایی در رقابت آینده موفقتر خواهند بود که مهارت را نه فقط آموزش بدهند، بلکه آن را به کار، درآمد، امید اجتماعی و مزیت اقتصادی تبدیل کنند.
انتهای پیام/