چرخش راهبردی در حکمرانی محلهمحور/ مسجد از «محل عبادت» به «راهبر اجتماعی» تبدیل میشود
حجتالاسلام والمسلمین «مهدی عبدی» رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه در گفتوگو با خبرنگار تابناک در استان کرمانشاه با اشاره به تاکید رئیس جمهور بر اجرای طرح محلهمحوری با مرکزیت و راهبری مسجد اظهار کرد: طرح «محلهمحوری با مرکزیت مسجد» در واقع یک چرخش راهبردی از «تصدیگری دولت» به «تسهیلگری و راهبری جامعه» است. مسجد به عنوان نهادی برآمده از مردم و متصل به وحی، میتواند کانون این تحول باشد.
وی با اشاره به ابعاد طرح افزود: مورد اول بایدها و الزامات اجرای طرح (پیشنیازهای مفهومی و ساختاری) است، این طرح پیش از آنکه اجرایی شود، نیازمند یک گفتمانسازی و آمادهسازی ذهنی و ساختاری است. باید از مدل «ارائه خدمت به مردم» به «توانمندسازی مردم برای حل مسائل خود» عبور کرد. امام جماعت و ارکان مسجد باید بهعنوان «راهبران اجتماعی» شناخته شوند، نه صرفاً برگزارکنندگان مراسم عبادی. رابطه امام جماعت و دستگاهها باید از حالت «متصدی-رقابتگر» به «راهبر-همکار» تغییر کند. امام جماعت نباید یک ذینفع در کنار سایرین، بلکه باید محور انسجامبخشی به ظرفیتهای محله باشد.
رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه تصریح کرد: مسجد باید از نظر مالی به مردم محله متکی باشد، نه وابسته به بودجههای دولتی یا نهادهای خاص. این استقلال، شرط لازم برای حفظ کرامت، بیطرفی و فراگیری مسجد است. امام جماعت باید از طریق شبکههای خیرین محلی، وقف و نذور، مسجد را اداره کند، ورود مسجد به مسائل اجتماعی نباید سلیقهای باشد. لذا نیازمند یک نظام اولویتبندی (شناسایی دقیق مسائل محله از پیمایش محلی) و یک نظام ارجاع (اتصال به دستگاههای تخصصی مانند کمیته امداد، بهزیستی، نیروی انتظامی و غیره) هستیم.
وی به برکات و آثار اجرای طرح اشاره کرد و گفت: اجرای صحیح این طرح، نتایج ملموسی در سطوح مختلف به همراه خواهد داشت: در سطح حکمرانی (دولت)، با تبدیل هر مسجد به یک «رصدخانه اجتماعی»، گسست اطلاعاتی بین حاکمیت و کف جامعه از بین میرود. دولت بهجای حدس زدن مشکلات، آنها را از طریق شبکه مساجد دریافت میکند. در زمینه تخصیص بهینه بودجه، بهجای پاشیدن بودجههای خرد و بینتیجه، منابع بر اساس اولویتهای واقعی هر محله و با ناظر امینی به نام مسجد توزیع میشود. این کار فساد و رانت را به شدت کاهش میدهد، با افزایش سرمایه اجتماعی فاصله دولت و ملت کم میشود. وقتی مردم ببینند مسجدشان محور حل مشکلات است، اعتمادشان به نظام افزایش مییابد. در سطح محله (جامعه) حس تعلق و غیرت محلهای که در شهرهای بزرگ از بین رفته، با محوریت مسجد احیا میشود و بسیاری از آسیبها (اعتیاد، طلاق، بزهکاری) ریشه در فروپاشی شبکههای اجتماعی دارد. مسجد، این شبکه را بازسازی میکند و بهجای برخورد سلبی و پلیسی، با رویکردی ایجابی و فرهنگی وارد میدان میشود.از طریق ایجاد صندوقهای قرضالحسنه محلی، شناسایی نخبگان و افراد جویای کار و اتصال آنها به بازار، میتوان چرخه فقر را در محلات کمبرخوردار شکست. در سطح دینی و فرهنگی مسجد به متن زندگی مردم بازمیگردد و کارکردهای اجتماعی، علمی، اقتصادی و تربیتی خود را بازمییابد. این امر به جذب حداکثری، بهویژه نسل جوان، منجر میشود.
حجتالاسلام والمسلمین عبدی با اشاره به بسترهای موردنیاز این طرح بیان کرد: اجرای این طرح نیازمند بسترهای سختافزاری و نرمافزاری مشخصی است. مورد اول ایجاد یک سامانه که وضعیت هر خانواده در محله (نیازمندان، نخبگان، بیماران خاص، افراد جویای کار، معتادان و غیره) را با رعایت کامل ملاحظات امنیتی و اخلاقی ثبت و بهروزرسانی کند. این سامانه باید با سامانههای دولتی (ثبت احوال، بهزیستی، کمیته امداد) تبادل اطلاعات ایمن داشته باشد. مورد بعد تصویب آییننامهای در هیئت دولت که «نقش و جایگاه حقوقی مسجد در برنامهریزی و توسعه محلی» را به رسمیت بشناسد. برای مثال، در طرحهای بازآفرینی شهری، نوسازی بافتهای فرسوده یا تخصیص بودجههای فرهنگی اجتماعی شهرداریها، نظر هیئتامنای مسجد بهعنوان نماینده مردم محله اخذ شود. مسجد بهتنهایی نمیتواند همه کارها را انجام دهد. باید شبکهای از گروههای جهادی، هیئتهای مذهبی، مجموعههای فرهنگی، گروههای اقتصادی و خیریهها پیرامون مسجد شکل بگیرد که هر کدام مسئولیت یک حوزه تخصصی را بر عهده بگیرند.
وی به چالشها و موانع احتمالی اشاره کرد و افزود:مهمترین موانع پیش رو، بیش از آنکه مالی یا سختافزاری باشند، فرهنگی و ساختاری هستند. مقاومت نهادی و بوروکراتیک، برخی دستگاهها و نهادهای موازی که سالها متولی امور فرهنگی و اجتماعی بودهاند، مسجد را رقیب خود تلقی کرده و در برابر واگذاری اختیارات و بودجه مقاومت خواهند کرد. این بزرگترین مانع است. فقدان امام جماعت تراز، امام جماعت محلهمحور باید علاوه بر تقوا و سواد دینی، دارای مهارتهای مدیریتی، سواد رسانهای، روحیه تشکیلاتی و مهمتر از همه، «دغدغه اجتماعی» و آشنا به زبان و ادبیات نسل امروز باشد. فقدان چنین افرادی در بسیاری از مساجد، اجرای طرح را با شکست مواجه میکند. نگاه سنتی به مسجد، غلبه نگاه «عبادی محض» به مسجد، هم در میان برخی متولیان مساجد و هم در میان بخشی از بدنه جامعه، مانعی جدی است. برخی ممکن است ورود مسجد به مسائل اقتصادی و اجتماعی را «دنیوی شدن» مسجد تلقی کنند. خطر دولتی شدن مسجد، بزرگترین آفت این طرح آن است که مسجد به یک بازوی اجرایی رایگان برای دولت تبدیل شود. اگر مسجد مجری طرحهای خلقالساعه و سلیقهای دولتی شود، هم قداست و استقلالش را از دست میدهد و هم اعتماد مردم را.
رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه بیان کرد: راه حل، ایجاد یک «نظام مسائل محله» است که همه دستگاهها خود را موظف به پاسخگویی در آن بدانند. ایجاد «قرارگاه محله» به ریاست امام جماعت، جلسهای ماهانه در هر مسجد با حضور نمایندگان تامالاختیار شهرداری، آموزش و پرورش، نیروی انتظامی، بهزیستی، کمیته امداد، بسیج و غیره. در این قرارگاه، مسائل احصاشده توسط مسجد مطرح و هر دستگاه متعهد به پیگیری و حل مسئله میشود. عملکرد آنها در قرارگاه بعدی ارزیابی میشود.تغییر نظام بودجهریزی، بخشی از بودجههای فرهنگی و اجتماعی دستگاهها، بهصورت «بودجه مبتنی بر محله» تعریف شود و تخصیص آن منوط به تأیید اولویتهای شناساییشده در «قرارگاه محله» باشد. مدارا و همافزایی با نهادهای انقلابی، بسیج، کمیته امداد و غیره باید نقش بازوی تخصصی و اجرایی مسجد را ایفا کنند. برای مثال، بسیج میتواند نیروی انسانی گروههای جهادی را تأمین کند و کمیته امداد خدمات حمایتی خود را از طریق کانال مسجد به دست نیازمندان واقعی برساند تا از موازیکاری و چندبارهکاری جلوگیری شود.
وی با اشاره به نقشه راه تشریح کرد: اجرا باید تدریجی، هوشمندانه و به دور از شتابزدگی باشد. فاز صفر گفتمانسازی و آموزش (۶ ماه) برگزاری همایشهای تبیینی برای ائمه جماعات، فرمانداران، شهرداران و مدیران کل؛ طراحی و اجرای دورههای آموزشی «مدیریت اجتماعی محله» برای ائمه جماعات منتخب؛ فاز یک، اجرای آزمایشی (پایلوت) - (۱ سال)، انتخاب ۳ تا ۵ محله با مساجد توانمند در استانهای مختلف (با تنوع بافت شهری، روستایی و حاشیهای)، تشکیل «قرارگاه محله» در این مساجد با تفویض اختیار کامل؛ رصد دقیق فرایند، ثبت تجربیات، شناسایی چالشها و مستندسازی موفقیتها، از رسانهها برای بازتاب این موفقیتها استفاده شود تا حس مطالبهگری در سایر محلات ایجاد شود. فاز دو: توسعه گامبهگام بر اساس درسآموختههای فاز یک، آییننامه اجرایی طرح را نهایی و ابلاغ کنید. مساجد را بر اساس ظرفیتسنجی، سطحبندی کرده و هر سال تعداد مشخصی مسجد را که آموزش دیده و آماده شدهاند، به شبکه اضافه کنید. «مساجد معین» (پیشرو) را مسئول آموزش و راهبری مساجد تازهوارد کنید. این یک شبکه خودتنظیمگر ایجاد میکند.
رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه در پایان یادآور شد: این طرح یک فرصت تاریخی برای تحول در نظام حکمرانی کشور است. رمز موفقیت آن در گرو سه عنصر اصلی «امام جماعت تراز و دغدغهمند»، «باور و همراهی جدی مدیران اجرایی کشور» و «حفظ کامل استقلال و شأنیت معنوی مسجد» است. اگر این سه محقق شود، مسجد بار دیگر میتواند به «قرارگاه تمدنساز» در محله تبدیل شود.
انتهای پیام/