محرم فصل بازگشت به آئینهای ماندگار/ از نخلگردانی ابیانه و تعزیههای نطنز تا سفرههای گسترده در روستاها
به گزارش خبرنگار تابناک از استان اصفهان، در این روزها بسیاری از روستاهای استان از جمعیت لبریز میشوند. خانههایی که شاید در روزهای عادی ساکت باشند، ناگهان میزبان دهها مهمان میشوند، دیگهای نذری از بامداد بر آتش قرار میگیرند و حسینیهها و تکایا مملو از عزادارانی میشود که از شهرها و روستاهای اطراف برای حضور در آیینهای کهن محرم راهی این مناطق شدهاند.
راشنان، اراضی، باغملک، ابیانه، زواره، قورتان و دهها روستای دیگر در استان اصفهان، این روزها بیش از هر زمان دیگری معنای واقعی میزبانی را به نمایش میگذارند؛ میزبانیای که با نام امام حسین(ع) گره خورده است.
محرم؛ فصل بازگشت به زادگاه
برای بسیاری از روستاهای اصفهان، محرم تنها یک آیین مذهبی نیست؛ بلکه بهانهای برای بازگشت فرزندان روستا به خانههای پدری است.
در روستای راشنان، واقع در شمال غرب شهر اصفهان، بسیاری از خانوادههایی که سالهاست در نقاط مختلف شهر یا حتی خارج از استان زندگی میکنند، روزهای تاسوعا و عاشورا را به زادگاه خود بازمیگردند. کوچههای روستا بار دیگر شلوغ میشود و نسلهای مختلف یک خانواده کنار هم قرار میگیرند.
در این روزها حسینیهها و تکایا به کانون دیدارهای خانوادگی تبدیل میشوند. بسیاری از اهالی معتقدند اگرچه در طول سال ممکن است فرصت دیدار یکدیگر را نداشته باشند اما محرم و بهویژه عاشورا، همه را دوباره دور هم جمع میکند.
همین ویژگی را میتوان در بسیاری از روستاهای اطراف اصفهان، لنجان، مبارکه، نطنز و اردستان نیز مشاهده کرد؛ جایی که محرم به احیای پیوندهای خانوادگی و اجتماعی کمک میکند.
وقتی روستاها مهمان یکدیگر میشوند
شاید یکی از زیباترین جلوههای محرم در استان اصفهان را بتوان در شهرستان مبارکه مشاهده کرد؛ جایی که سنتی چند صد ساله هنوز با همان شکوه گذشته ادامه دارد.
در روستای اراضی، مردم از روزها قبل برای تاسوعا آماده میشوند. خانهها رنگ و بوی دیگری میگیرد و خانوادهها برای پذیرایی از مهمانانی که از روستاهای اطراف خواهند آمد تدارک میبینند.
طبق سنت قدیمی منطقه، در روز تاسوعا اهالی باغملک مهمان مردم اراضی هستند. دستههای عزاداری وارد روستا میشوند و میزبانان با غذاهای نذری و پذیراییهای گسترده از آنان استقبال میکنند.
اما این پایان ماجرا نیست؛ چرا که در روز عاشورا نقشها عوض میشود. این بار مردم اراضی راهی باغملک میشوند و مهمان اهالی آنجا هستند.
سنتی که فراتر از عزاداری، نمادی از همبستگی اجتماعی، احترام متقابل و حفظ ارتباط میان روستاهاست. بسیاری از اهالی منطقه معتقدند این رسم یکی از مهمترین عوامل حفظ پیوند میان نسلهای مختلف بوده است.
سفرههایی که به وسعت یک روستا گسترده میشود
در بسیاری از نقاط اصفهان، نذری تنها یک وعده غذا نیست؛ بلکه بخشی از هویت فرهنگی محرم محسوب میشود.
از بامداد تاسوعا و عاشورا، صدای هم زدن دیگهای بزرگ در گوشه و کنار روستاها شنیده میشود. زنان و مردان کنار یکدیگر مشغول آمادهسازی غذا هستند و هر خانواده سهمی در پذیرایی از عزاداران بر عهده میگیرد.
در اراضی، باغملک، اسدآباد و بسیاری از روستاهای منطقه لنجان و مبارکه، سفرههای نذری گاهی تا کیلومترها مهمان را پوشش میدهد. هیچکس غریبه نیست و هر عزاداری که وارد روستا شود، مهمان سفره امام حسین(ع) به شمار میآید.
برخی خانوادهها سالهاست نذر ثابتی دارند. عدهای برنج تهیه میکنند، برخی گوشت، بعضی مسئول پخت نان هستند و گروهی نیز وظیفه توزیع غذا را بر عهده میگیرند.
همین مشارکت جمعی باعث شده است که محرم در این مناطق تنها یک مراسم مذهبی نباشد، بلکه به نمادی از همکاری و مشارکت اجتماعی تبدیل شود.
از نخلگردانی ابیانه تا تعزیههای نطنز
در شمال استان اصفهان، محرم جلوهای متفاوت پیدا میکند.
روستای تاریخی ابیانه که در تمام سال مقصد گردشگران داخلی و خارجی است، در ایام محرم چهرهای کاملاً متفاوت به خود میگیرد. نخلگردانی معروف این روستا از مهمترین آیینهای عاشورایی کشور محسوب میشود.
نخل عظیم چوبی که نمادی از تابوت امام حسین(ع) دانسته میشود، توسط اهالی حمل میشود و در میان انبوه جمعیت در کوچههای تاریخی ابیانه به حرکت درمیآید. این مراسم نه تنها مردم منطقه بلکه بسیاری از گردشگران مذهبی را نیز به سوی خود جذب میکند.
در دیگر روستاهای شهرستان نطنز از جمله افوشه، سرشک و مناطق اطراف نیز تعزیهخوانی همچنان جایگاه ویژهای دارد. تعزیههایی که گاه چند نسل از یک خانواده اجرای آن را بر عهده داشتهاند و روایت واقعه کربلا را به شیوهای سنتی برای مردم بازگو میکنند.
عاشورا در کوچههای خشتی شرق اصفهان
هرچه به سمت شرق استان حرکت کنیم، جلوههای دیگری از فرهنگ عاشورایی اصفهان آشکار میشود.
زواره یکی از شناختهشدهترین کانونهای عزاداری محرم در استان است. آیین نخلگردانی این شهر سالهاست شهرتی فراتر از مرزهای استان پیدا کرده و هر سال جمعیت زیادی را به سوی خود میکشاند. در روز عاشورا، میدانها و گذرهای تاریخی زواره مملو از جمعیت میشود. مردم از شهرها و روستاهای اطراف میآیند تا در این مراسم حضور داشته باشند.
در ورزنه و روستای تاریخی قورتان نیز شرایط مشابهی حاکم است. حرکت دستههای عزاداری در میان دیوارهای خشتی و بافت تاریخی منطقه، تصویری کمنظیر از پیوند میراث فرهنگی و آیینهای مذهبی را به نمایش میگذارد.
در این مناطق، بسیاری از خانوادهها خانههای خود را برای پذیرایی از مهمانان آماده میکنند و فضای روستا رنگ و بوی متفاوتی به خود میگیرد.
روستاهایی که در محرم جان دوباره میگیرند
یکی از ویژگیهای مشترک بسیاری از روستاهای استان اصفهان، افزایش چشمگیر جمعیت در ایام محرم است.
روستاهایی که در طول سال بخشی از ساکنان خود را به دلیل مهاجرت از دست دادهاند، در تاسوعا و عاشورا بار دیگر پرجنبوجوش میشوند.خانههای قدیمی باز میشوند، حسینیهها رونق میگیرند، کوچهها مملو از جمعیت میشود و کودکان در کنار پدربزرگها و مادربزرگهای خود سنتهایی را میآموزند که دهههاست در این مناطق جریان دارد.
در واقع محرم برای بسیاری از این روستاها فرصتی برای بازسازی هویت محلی و انتقال میراث فرهنگی به نسلهای جدید محسوب میشود.
فراتر از عزاداری؛ نمایش همبستگی اجتماعی
آنچه محرم در روستاهای اصفهان را متمایز میکند، تنها قدمت آیینها یا تعداد عزاداران نیست. مهمترین ویژگی این مراسمها را باید در روحیه میزبانی مردم جستوجو کرد؛ فرهنگی که در آن هیچ مهمانی بدون پذیرایی نمیماند و هیچ عزاداری احساس غربت نمیکند.
از راشنان تا اراضی، از ابیانه تا زواره و از قورتان تا فریدونشهر، یک ویژگی مشترک دیده میشود؛ مردمی که خانهها، حسینیهها و دلهایشان را به روی مهمانان امام حسین(ع) گشودهاند.
شاید به همین دلیل است که محرم در روستاهای اصفهان تنها یک آیین مذهبی نیست؛ بلکه روایتی زنده از همدلی، همبستگی اجتماعی و فرهنگ ریشهدار مهماننوازی ایرانی است؛ فرهنگی که هر سال در تاسوعا و عاشورا، بار دیگر در کوچههای روستاهای این استان جان میگیرد و به نمایش گذاشته میشود.
انتهای پیام/